Zakup wierzytelności to popularna praktyka stosowana zarówno w obrocie gospodarczym, jak i w relacjach pomiędzy osobami fizycznymi. W praktyce oznacza on nabycie prawa do dochodzenia określonej należności od dłużnika przez podmiot trzeci. Wokół tej instytucji narosło jednak wiele mitów – szczególnie w kontekście firm windykacyjnych i funduszy sekurytyzacyjnych. W niniejszym artykule wyjaśniamy, czy zakup wierzytelności jest legalny w Polsce, na jakiej podstawie prawnej się odbywa oraz jakie prawa i obowiązki mają strony takiej transakcji.

Podstawa prawna zakupu wierzytelności w Polsce

Zakup wierzytelności w Polsce jest w pełni legalny. Jego podstawą prawną są przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 509–518 k.c., regulujące tzw. przelew wierzytelności (cesję).

Zgodnie z art. 509 § 1 k.c., wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że:

• sprzeciwia się temu ustawa,
• zastrzeżenie umowne między stronami wyłącza możliwość cesji,
• właściwość zobowiązania wyklucza jego przeniesienie.

Oznacza to, że co do zasady wierzytelność może być przedmiotem obrotu, a jej sprzedaż jest dopuszczalna i zgodna z prawem.

Na czym polega zakup wierzytelności (cesja)?

Cesja wierzytelności polega na przeniesieniu przez dotychczasowego wierzyciela (cedenta) przysługującego mu prawa do żądania zapłaty na rzecz nowego wierzyciela (cesjonariusza). W wyniku tej czynności:

• zmienia się wierzyciel,
• dłużnik pozostaje ten sam,
• treść zobowiązania co do zasady nie ulega zmianie.

Nowy wierzyciel wstępuje w prawa poprzedniego, co oznacza, że może dochodzić należności na takich samych zasadach, jakie przysługiwały pierwotnemu wierzycielowi.

Co istotne, zgoda dłużnika nie jest wymagana do skuteczności przelewu, jednak powinien on zostać o nim poinformowany. Do momentu otrzymania zawiadomienia dłużnik może skutecznie spełnić świadczenie wobec dotychczasowego wierzyciela.

Kiedy zakup wierzytelności może być ograniczony?

Choć zakup wierzytelności jest co do zasady legalny, istnieją sytuacje, w których przelew jest niedopuszczalny.

Przede wszystkim dotyczy to wierzytelności ściśle związanych z osobą wierzyciela, np. roszczeń o alimenty. Ich charakter osobisty wyklucza możliwość swobodnego obrotu.

Ograniczenie może również wynikać z umowy między stronami. Jeżeli w umowie zawarto klauzulę zakazującą cesji, jej naruszenie może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec kontrahenta.

W niektórych przypadkach ograniczenia mogą wynikać także z przepisów szczególnych, np. dotyczących wierzytelności publicznoprawnych.

Kto może kupować wierzytelności?

Prawo polskie nie ogranicza kręgu podmiotów uprawnionych do nabywania wierzytelności. Może to być:

• osoba fizyczna,
• przedsiębiorca,
• spółka prawa handlowego,
• fundusz sekurytyzacyjny.

W praktyce zakupem wierzytelności zajmują się głównie wyspecjalizowane firmy windykacyjne oraz fundusze inwestycyjne, które nabywają pakiety wierzytelności – często przeterminowanych – za ułamek ich nominalnej wartości.

W przypadku działalności profesjonalnej (np. funduszy sekurytyzacyjnych) obowiązują dodatkowe regulacje wynikające z ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz nadzór Komisji Nadzoru Finansowego.

Czy dłużnik musi wyrazić zgodę na sprzedaż długu?

Jednym z najczęstszych pytań jest kwestia zgody dłużnika. Odpowiedź jest jednoznaczna – zgoda dłużnika nie jest wymagana, chyba że umowa między stronami stanowi inaczej.

Dłużnik zachowuje jednak określone uprawnienia ochronne. Może on podnosić wobec nowego wierzyciela wszystkie zarzuty, które przysługiwały mu wobec poprzedniego wierzyciela, np.:

• zarzut przedawnienia,
• zarzut spełnienia świadczenia,
• zarzut nieważności umowy.

Cesja nie może pogorszyć sytuacji prawnej dłużnika.

Zakup wierzytelności, a ochrona danych osobowych

W praktyce pojawia się pytanie, czy przekazanie danych dłużnika nowemu wierzycielowi jest zgodne z przepisami RODO. Co do zasady tak – przetwarzanie danych osobowych w związku z cesją wierzytelności jest dopuszczalne, ponieważ stanowi realizację prawnie uzasadnionego interesu administratora danych.

Nowy wierzyciel ma jednak obowiązek:

• poinformować dłużnika o przetwarzaniu jego danych,
• przetwarzać dane wyłącznie w zakresie niezbędnym do dochodzenia roszczenia,
• zapewnić odpowiednie zabezpieczenia organizacyjne i techniczne.

Nieprawidłowości w tym zakresie mogą skutkować odpowiedzialnością administracyjną.

Czy zakup wierzytelności może być uznany za nielegalny?

Sam zakup wierzytelności jako instytucja prawna jest legalny. Nielegalne mogą być natomiast określone działania związane z jej dochodzeniem.

Przykładem mogą być:

• stosowanie gróźb lub nacisku wobec dłużnika,
• wprowadzanie w błąd co do wysokości długu,
• dochodzenie wierzytelności przedawnionej bez poinformowania o przedawnieniu,
• naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych.

Nieprawidłowe działania windykacyjne mogą stanowić naruszenie prawa cywilnego, administracyjnego, a nawet karnego.

Zakup wierzytelności w praktyce gospodarczej

Zakup wierzytelności odgrywa istotną rolę w obrocie gospodarczym. Pozwala przedsiębiorcom poprawić płynność finansową poprzez szybkie uzyskanie części należnych środków bez konieczności samodzielnego prowadzenia długotrwałej windykacji.

Z perspektywy rynku finansowego obrót wierzytelnościami zwiększa efektywność systemu gospodarczego, umożliwiając wyspecjalizowanym podmiotom zarządzanie ryzykiem kredytowym.

Jednocześnie dłużnicy powinni mieć świadomość swoich praw i weryfikować zasadność roszczeń dochodzonych przez nowego wierzyciela.

Legalność zakupu wierzytelności w Polsce – najważniejsze wnioski

Zakup wierzytelności w Polsce jest legalny i wprost dopuszczony przez przepisy Kodeksu cywilnego. Co do zasady nie wymaga zgody dłużnika, a nowy wierzyciel wstępuje w prawa poprzedniego. Ograniczenia dotyczą jedynie szczególnych przypadków wynikających z ustawy, umowy lub charakteru zobowiązania.

Należy jednak odróżnić legalność samej cesji od sposobu dochodzenia roszczeń. To właśnie praktyki windykacyjne mogą prowadzić do naruszeń prawa. Dlatego zarówno wierzyciele, jak i dłużnicy powinni znać swoje prawa i obowiązki, aby obrót wierzytelnościami odbywał się zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Przeczytaj także ➡ https://kawax.pl/zakup-wierzytelnosci-na-czym-polega/