Przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego zęby powinny być wolne od aktywnej próchnicy, a stan jamy ustnej musi pozwalać na bezpieczne założenie aparatu. W praktyce oznacza to, że ubytki wymagające leczenia najczęściej trzeba wypełnić jeszcze przed rozpoczęciem przesuwania zębów. Nie każda zmiana próchnicowa wymaga jednak natychmiastowego borowania, dlatego ostateczną kolejność postępowania ustalają wspólnie dentysta i ortodonta.
Sprawdź ➡ aparat ortodontyczny ruda śląska!
Czy aparat ortodontyczny można założyć na zęby z próchnicą?
Założenie aparatu ortodontycznego na zęby z aktywną, nieleczoną próchnicą zwykle nie jest zalecane. Dotyczy to szczególnie aparatów stałych, których zamki, pierścienie i łuki utrudniają dokładne oczyszczanie powierzchni zębów. Jeżeli próchnica rozwija się już przed rozpoczęciem leczenia, po założeniu aparatu jej kontrolowanie może stać się znacznie trudniejsze.
Aktywne ubytki próchnicowe powinny zostać wyleczone przed zamocowaniem aparatu stałego. Pozwala to ograniczyć ryzyko powiększania się zmian, bólu, zapalenia miazgi oraz konieczności przerywania leczenia ortodontycznego w celu wykonania pilnego zabiegu stomatologicznego.
Ortodonta może odmówić założenia aparatu, jeżeli stan zębów wskazuje na aktywną próchnicę, niedostateczną higienę albo niewyleczone stany zapalne. Nie jest to wyłącznie środek ostrożności. Bezpieczne leczenie ortodontyczne wymaga regularnego oczyszczania zębów i utrzymywania stabilnego stanu jamy ustnej przez wiele miesięcy lub lat.
Dlaczego ubytki leczy się przed rozpoczęciem ortodoncji?
Aparat ortodontyczny sam w sobie nie wywołuje próchnicy. Tworzy jednak dodatkowe miejsca, w których łatwo zatrzymują się resztki pokarmowe i płytka bakteryjna. Dotyczy to przede wszystkim okolic zamków, przestrzeni pod łukiem oraz powierzchni znajdujących się przy pierścieniach ortodontycznych.
Jeżeli pacjent ma już nieleczony ubytek, utrudnione oczyszczanie może przyspieszyć jego rozwój. Próchnica może objąć głębsze warstwy zęba, prowadząc do nadwrażliwości, bólu, a w niektórych przypadkach do konieczności leczenia kanałowego.
Wyleczenie zębów przed założeniem aparatu zapewnia ortodoncie stabilne warunki do prowadzenia terapii. Zmniejsza również prawdopodobieństwo odklejenia zamka lub demontażu części aparatu w celu uzyskania dostępu do chorego zęba.
Znaczenie ma także szczelność istniejących wypełnień. Stara, nieszczelna plomba może wymagać wymiany przed leczeniem ortodontycznym, nawet jeżeli ząb nie powoduje żadnych dolegliwości. Próchnica wtórna rozwijająca się pod wypełnieniem może przez długi czas pozostawać niezauważona.
Czy rzeczywiście trzeba wyleczyć każdy ubytek?
Określenie „ubytek” bywa używane w odniesieniu do różnych zmian. Nie każda biała, brązowa lub ciemna plama na szkliwie oznacza ubytek wymagający opracowania wiertłem i założenia plomby.
Wczesna zmiana próchnicowa może obejmować wyłącznie szkliwo, bez powstania fizycznego zagłębienia w powierzchni zęba. W wybranych przypadkach dentysta może zalecić postępowanie zachowawcze, obejmujące poprawę higieny, stosowanie preparatów z fluorem, zmianę nawyków żywieniowych i regularną kontrolę. Celem takiego postępowania jest zatrzymanie procesu demineralizacji.
Przed aparatem należy opanować wszystkie aktywne ogniska próchnicy, ale nie każda zmiana musi być leczona przez wykonanie wypełnienia. Decyzja zależy od głębokości zmiany, jej aktywności, lokalizacji oraz możliwości skutecznego kontrolowania jej podczas terapii ortodontycznej.
| Rodzaj zmiany | Najczęstsze postępowanie przed aparatem |
|---|---|
| Ubytek z widoczną utratą tkanek zęba | Opracowanie i wykonanie wypełnienia |
| Próchnica sięgająca głęboko w stronę miazgi | Leczenie zachowawcze lub kanałowe, zależnie od stanu zęba |
| Wczesna zmiana bez ubytku powierzchni | Profilaktyka, remineralizacja i obserwacja |
| Nieszczelne lub uszkodzone wypełnienie | Naprawa albo wymiana wypełnienia |
| Zmiana nieaktywna, stabilna | Kontrola zgodnie z decyzją dentysty |
Ocena na podstawie samego wyglądu zęba nie jest wystarczająca. Dentysta może wykorzystać badanie kliniczne oraz zdjęcia rentgenowskie, zwłaszcza gdy podejrzewa próchnicę na powierzchniach stycznych między zębami.
Kiedy leczenie ubytku może wymagać zmiany planu ortodontycznego?
Niewielkie wypełnienie zazwyczaj nie wpływa na planowane leczenie ortodontyczne. Większe znaczenie mają zęby mocno zniszczone, po leczeniu kanałowym, z rozległymi odbudowami albo o niepewnym rokowaniu.
Jeżeli zęba nie można trwale odbudować, dentysta może rozważyć jego usunięcie. W takiej sytuacji decyzja powinna zostać skonsultowana z ortodontą przed ekstrakcją. Luka po usuniętym zębie może zostać wykorzystana podczas przesuwania pozostałych zębów, dlatego przedwczesne wykonanie zabiegu bez uwzględnienia planu ortodontycznego mogłoby utrudnić dalszą terapię.
Podobna zasada dotyczy planowanych koron, nakładów i większych odbudów protetycznych. Czasami najpierw wykonuje się odbudowę tymczasową, a ostateczny kształt zęba ustala dopiero po zakończeniu jego przemieszczania. Kolejność leczenia zachowawczego, protetycznego i ortodontycznego powinna być ustalana indywidualnie.
Czy ubytki można leczyć już po założeniu aparatu?
Leczenie próchnicy podczas noszenia aparatu jest możliwe, ale bywa bardziej skomplikowane. Jeżeli ubytek znajduje się z dala od zamka i łuku, dentysta może uzyskać do niego dostęp bez ingerowania w aparat. Przy zmianach położonych blisko elementów ortodontycznych konieczne może być czasowe zdjęcie łuku, odklejenie zamka albo usunięcie pierścienia.
Takie postępowanie wymaga współpracy między dentystą a ortodontą. Może również spowodować krótką przerwę w aktywnym przesuwaniu zębów. Z tego względu lepiej usunąć rozpoznane ogniska próchnicy przed rozpoczęciem terapii.
Pojawienie się nowego ubytku nie zawsze oznacza konieczność całkowitego zdjęcia aparatu. Sposób leczenia zależy od lokalizacji i rozległości zmiany. W przypadku licznych nowych ubytków lub poważnego pogorszenia higieny ortodonta może jednak zdecydować o czasowym wstrzymaniu leczenia, a w skrajnej sytuacji o wcześniejszym usunięciu aparatu.
Jak wygląda przygotowanie zębów do założenia aparatu?
Przygotowanie stomatologiczne powinno rozpocząć się od dokładnego badania jamy ustnej. Dentysta ocenia obecność próchnicy, stan wcześniejszych wypełnień, żywotność zębów oraz kondycję dziąseł. W razie potrzeby wykonuje się odpowiednie zdjęcia rentgenowskie.
Najczęściej zaleby wykonuje się odpowiedecana kolejność postępowania obejmuje:
- badanie stomatologiczne i rozpoznanie zmian próchnicowych;
- leczenie ubytków oraz wymianę nieszczelnych wypełnień;
- zakończenie koniecznego leczenia kanałowego;
- usunięcie kamienia nazębnego i opanowanie stanu zapalnego dziąseł;
- ocenę skuteczności codziennej higieny;
- konsultację ortodontyczną i założenie aparatu po uzyskaniu stabilnego stanu jamy ustnej.
Nie zawsze wszystkie etapy muszą przebiegać w identycznej kolejności. Jeżeli leczenie dotyczy zęba, który może zostać usunięty z powodów ortodontycznych, dentysta powinien skonsultować jego dalsze postępowanie z ortodontą.
Czy zasada dotyczy również nakładek ortodontycznych?
Leczenie nakładkami także powinno rozpoczynać się po opanowaniu aktywnej próchnicy. Chociaż nakładki można zdejmować do jedzenia i szczotkowania, przez większą część doby ściśle przylegają do powierzchni zębów. Pozostawienie pod nimi płytki bakteryjnej lub cukrów może sprzyjać obniżeniu pH i demineralizacji szkliwa.
Wypełnienia najlepiej wykonać przed pobraniem skanu lub wycisku służącego do zaprojektowania nakładek. Zmiana kształtu zęba po przygotowaniu planu może wpłynąć na dopasowanie aparatu. Jeżeli leczenie ubytku jest konieczne już w trakcie terapii, czasami trzeba ponownie zeskanować uzębienie i wykonać nowe nakładki.
Jak długo po leczeniu ubytku można założyć aparat?
Po wykonaniu niewielkiego, prawidłowo założonego wypełnienia aparat często można założyć bez długiej przerwy. Termin zależy jednak od rodzaju materiału, rozległości odbudowy, obecności dolegliwości oraz planowanego miejsca przyklejenia zamka.
Dłuższy okres obserwacji może być potrzebny po leczeniu głębokiej próchnicy, leczeniu kanałowym, zabiegu chirurgicznym albo odbudowie zęba o niepewnym rokowaniu. Ortodonta powinien mieć pewność, że ząb nie wymaga kolejnej interwencji i może bezpiecznie uczestniczyć w leczeniu.
Sama plomba nie stanowi przeciwwskazania do noszenia aparatu. Zamki można mocować także do wielu powierzchni odbudowanych, choć w niektórych przypadkach wymagane są inne materiały lub techniki klejenia.
Co najważniejsze przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego?
Przed założeniem aparatu należy wyleczyć ubytki, które są aktywne, pogłębiają się lub mogą wymagać interwencji w czasie terapii. Nie oznacza to jednak, że każda zmiana koloru szkliwa musi zostać rozwiercona i wypełniona. Wczesne zmiany mogą być niekiedy objęte leczeniem profilaktycznym i ścisłą obserwacją.
Najbezpieczniej rozpocząć leczenie ortodontyczne wtedy, gdy zęby są prawidłowo odbudowane, dziąsła zdrowe, a pacjent potrafi skutecznie usuwać płytkę nazębną. Ostateczną decyzję podejmuje ortodonta na podstawie badania oraz informacji przekazanych przez dentystę prowadzącego.
Źródła: NHS, materiały dla pacjentów dotyczące leczenia ortodontycznego; British Orthodontic Society, informacje o zdrowiu zębów i ryzyku leczenia ortodontycznego; American Association of Orthodontists, zalecenia dotyczące higieny podczas terapii; Benson P.E. i wsp., „Fluorides for preventing early tooth decay during fixed brace treatment”, Cochrane Database of Systematic Reviews.